Polisiye edebiyatının unutulmaz ismi Agatha Christie’nin, bir dönem ilham aldığı coğrafyada izleri silinmek üzere. Ünlü yazarın Bağdat’ta, Dicle Nehri kıyısında yaklaşık 13 yılını geçirdiği tarihi ev, kaderine terk edildi.
Irak’ın başkenti Bağdat’ta, Karradat Meryem bölgesinde yer alan ve eski Bağdat mimarisinin izlerini taşıyan yapı, bugün “çökme tehlikesi” uyarısıyla ayakta kalmaya çalışıyor. Yıkılmak üzere olan bu ev, sadece çürüyen duvarlardan ibaret değil; bir edebiyat efsanesinin ve bir dönemin tanığı.
Tarihçi Adil Ardavi’ye göre Christie, arkeolog olan eşiyle birlikte Irak’ta uzun yıllar geçirdi. Bu süre zarfında eşi tarafından bulunan pek çok arkeolojik eser müzelerde yerini alırken, Christie de bölgenin kültürel dokusundan beslenerek birçok esere imza attı. Ardavi, “Christie, Dicle’yi gören bu evi özellikle seçmişti. Manzaranın ve ortamın ona yazarken ilham verdiğini düşünüyoruz” diyor.
Ardavi ayrıca, yazarın sadece eserleriyle değil, Bağdat’a duyduğu sevgiyle de iz bıraktığını belirtiyor:
“O dönem Bağdat’tan Avrupa’ya kadar uzanan tren seferleri vardı. ‘Doğu Ekspresinde Cinayet’ romanında Bağdat da geçer. Christie, buradaki insanları çok sevdi ve zamanla Irak’ın dostu haline geldi.”
Rivayetlere göre, Christie’den önce bu evde Irak Kralı Faysal’ın kardeşi Ali yaşamış. Ancak bugün bu köklü geçmiş, ihmalin gölgesinde kaybolma riskiyle karşı karşıya. Ardavi, İngiltere’nin Bağdat Büyükelçiliği ile Iraklı yetkililer arasında bir işbirliği sağlanabilirse, bu evin müzeye dönüştürülerek hem edebiyat hem tarih severlere kazandırılabileceğini söylüyor.
Bağdat’ın meşhur Mütenebbi Caddesi’nde kitap satan Hamza Ebu Sali de, 1930’lu yıllarda Christie’nin Irak’ta bulunduğunu hatırlatıyor. Ebu Sali, “Iraklı okurlar hâlâ Agatha Christie’ye büyük ilgi gösteriyor. Kitapları, her zaman en çok aranan eserler arasında” diyor.
Christie’nin Irak’taki evi, yalnızca bir bina değil; belleğimizin ve ortak kültürel mirasımızın bir parçası. Ancak bu eşsiz yapı, sessizce çökmeden önce bir adım atılması gerekiyor. Aksi halde, bir yazarın ilham kaynağı olan bu ev, tarihin tozlu raflarında kaybolabilir.
